ҚҚС (қосылған құн салығы) - бұл тауарларды (жұмыстарды, қызмет көрсетулерді) өндіру және айналымы процесінде қосылған өткізу бойынша салық салынатын айналым құнының бір бөлігінің бюджетке аударымдары, сондай-ақ ҚР аумағына тауарлар импорты кезінде аударымдар.

Бюджетке төленуге тиіс ҚҚС тауарларды, жұмыстарды немесе қызметтерді өткізу бойынша есептелген ҚҚС мен сатып алынған тауарлар, жұмыстар немесе қызметтер бойынша төленген салық арасындағы айырма ретінде есептеледі.

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап ҚҚС-нан босату

2026 жылғы 1 қаңтарға дейін ҚҚС-нан босату

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап ҚҚС-нан босату

Жаңа Салық кодексі (2025 жылғы 18 шілдедегі № 214-VIII ҚР Кодексі) 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енді.

Салық реформасы шеңберінде 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап күшіне енетін өзгерістер ҚҚС-қа қатысты болды.

2026 жылғы 1 қаңтардан бастап одан асып кеткен кезде ҚҚС бойынша тіркеу есебіне тұру қажет айналымның шекті шегі - тиісті қаржы жылының 1 қаңтарында қолданыста болған 10 000 АЕК-ке тең айналым. (ҚР СК 99-бабы)

ҚҚС бойынша міндетті тіркеу есебіне қою мерзімі айналым шегінен асқан сәттен бастап 5 жұмыс күніне дейін қысқартылды. Егер айналымы ҚҚС бойынша шекті шектен асатын мәміле жоспарланып отырса, онда салық төлеуші айналым жасалғанға дейін ҚҚС бойынша міндетті тіркеу есебіне қою туралы салықтық өтініш беруі тиіс. (ҚР СК 101-бабы)

Қосылған құн салығының негiзгi мөлшерлемесі 16%-ды құрайды және салық салынатын айналым мен салық салынатын импорт мөлшерiне қолданылады. (ҚР СК 503-бабы).

ҚР СК 474-бабына сәйкес өткізу орны ҚР болып табылатын мынадай тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізу бойынша айналымдар ҚҚС-нан босатылады:

• лотерея операторы лотереяға қатысушыға беретін ұтыстар түріндегі мүлік;
• ЕАЭО-ның кедендік аумағына кедендік аумақта қайта өңдеу кедендік рәсімімен орналастырыла отырып әкелінген тауарларды қайта өңдеу және (немесе) жөндеу бойынша көрсетілетін қызметтер;
• көппәтерлі тұрғын үй ММБ, ПИК (тұрғын емес үй-жайлардың) кондоминиум объектісін басқару жөніндегі қызметі шеңберінде көрсетілетін қызметтер;
• ұлттық валюта банкноттары мен монеталары;
• егер өткізу жүзеге асырылған салықтық кезеңде, сондай-ақ алдыңғы төрт салықтық кезең ішінде бір мезгілде мынадай шарттар сақталса:

         - мүгедектігі бар адамдардың орташа саны жұмыскерлердің жалпы санының кемінде 51 пайызын құраса;

         - мүгедектігі бар адамдардың еңбегіне ақы төлеу бойынша шығыстар еңбекке ақы төлеу бойынша жалпы шығыстардың кемінде 51 пайызын құраса, тауарлар, жұмыстар, көрсетілетін қызметтер.

     Бұл ретте, егер мүгедектігі бар адамдар болып табылатын жұмыскерлердің саны кемінде 10 адамды құраса және тауарларды өндіру, қызметтерді көрсету, жұмыстарды орындау осындай жұмыскерлердің қатысуымен жүзеге асырылса, осы тармақшаның ережелері қолданылады.

• туроператордың келу және ішкі туризм бойынша көрсетілетін қызметтері;
• ақылылық, мерзімділік және қайтарымдылық шарттарымен ақшалай нысанда кредит (қарыз, микрокредит) бойынша сыйақылар;
• бажсыз сауда кедендік рәсімімен орналастырылған тауарлар;
• түсті және қара металдардың сынықтары мен қалдықтары;
• діни бірлестіктердің діни ғұрыптар мен рәсімдер өткізуі бойынша көрсетілетін қызметтер;
• Қазақстан Республикасында тіркелген діни бірлестіктердің діни мақсаттағы заттары.
• жерлеу бюроларының жерлеу жоралғысы қызметтері, зираттар мен крематорийлердің көрсетілетін қызметтері;
• театрлар, филармониялар, мәдени-демалыс ұйымдары жүзеге асыратын мәдениет және білім беру саласындағы көрсетілетін қызметтер мен жұмыстар;
• білім беру қызметімен айналысуға арналған лицензиясы бар білім беру ұйымы көрсететін қосымша білім беру бойынша көрсетілетін қызметтер;

• дәрілік заттар және медициналық қызметке арналған лицензиясы бар медициналық қызметтер:

        - тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі және міндетті медициналық сақтандыру шеңберінде;

        - орфандық және әлеуметтік мәні бар ауруларды емдеу үшін.

        - көлік құралдары және (немесе) ауыл шаруашылығы техникасы;

• шектері ЕАЭО кедендік шекарасының учаскелерімен толық немесе ішінара тұспа-тұс келетін АЭА аумағында өткізілетін тауарлар, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер;
• «Астана-Хаб» қатысушылары өндіретін және өткізетін тауарлар;
• «Астана-Хаб» қатысушылары өткізетін жұмыстар, көрсететін қызметтер;
• АЭА аумағында қызметтің басым түрлерін жүзеге асыру кезінде өндірілген және өткізілетін тауарлар;
• бағалы металдарды өндіру субъектілері Қазақстан Республикасының аумағында қызметін жүзеге асыратын зергерлік және басқа да бұйымдарды өндіру субъектілеріне өткізетін аффинирленген алтын және (немесе) күміс;
• тұрмыстық аспаптар және (немесе) тұрмыстық электроника аспаптары, сондай-ақ олардың құрауыштары;
• өндірушілердің (импорттаушылардың) кеңейтілген міндеттемелері операторларының қалдықтарды жинауды, тасуды, қайта пайдалануға дайындауды, қайта өңдеуді, залалсыздандыруды және (немесе) кәдеге жаратуды ұйымдастырғаны үшін төлемақы алуы;
• акцизделетін тауарларды таңбалауға арналған есепке алу-бақылау маркалары;
• отандық басылым кітаптары, баспа түрінде кітаптар шығару бойынша көрсетілетін қызметтер;
• археологиялық жұмыстар;

Халықаралық тасымалдарға байланысты айналымдар (ҚР СК 475-бабы): тиеу, түсіру, қайта тиеу; ЕАЭО-ға мүше мемлекеттердің кедендік шекарасын кесіп өту кезінде вагондарды арбаларға немесе жолтабанының ені басқа дөңгелек жұптарына ауыстыру; тауарларды жөнелту; вагондар (контейнерлер) операторының көрсетілетін қызметтері; әуеайлақтық және жерде қызмет көрсету қызметтері; халықаралық рейстерге қызмет көрсету бойынша теңіз порттарының көрсетілетін қызметтері; пошта байланысының әмбебап көрсетілетін қызметтері.
Тұрғын ғимаратты (тұрғын ғимараттың бір бөлігін) сату, жалға беру бойынша
айналымдар; (ҚР СК 476-бабы): жер учаскесін иелену және (немесе) пайдалану және (немесе) оған билік ету құқығын беру.
Қаржы операциялары ҚҚС-нан босатылады (ҚР СК 477-бабы): бағалы қағаздармен операциялар; туынды қаржы құралдарымен жасалатын операциялар; сақтандыру (қайта сақтандыру) бойынша операциялар; ипотекалық тұрғын үй қарыздары бойынша талап ету құқықтарын басқару бойынша көрсетілетін қызметтер; қолма-қол шетел валютасымен жасалатын айырбастау операцияларын қоса алғанда, шетел валютасымен жасалатын айырбастау операциялары; төлем карточкаларымен жасалатын операциялар.

Мүлікті қаржы лизингіне беру. (ҚР СК 478-бабы).

Импорт (ҚР СК 479-бабы): ұлттық және шетел валютасы банкноттары мен монеталары (мәдени-тарихи құндылықты білдіретін банкноттар мен монеталардан басқа), сондай-ақ бағалы қағаздар; ақша белгілерін шығаруға арналған шикізат; тауарларды бажсыз әкелу нормалары бойынша жеке тұлғалар жүзеге асыратын тауарлар; кедендік декларациялауға жататын тауарлар; инвестициялық алтын; діни мақсаттағы заттар; еркін қойма немесе "Qyzyljar" АЭА еркін кедендік аймағы кедендік рәсімімен орналастырған көлік құралдарының және (немесе) ауыл шаруашылығы техникасының құрамындағы шикізат және (немесе) материалдар, сондай-ақ олардың құрауыштары; "Aстана Хаб" қатысушылары болып табылатын салық төлеушілер әкелген тауарлар; акцизделетіндерді қоспағанда, гуманитарлық көмек ретінде әкелінетін тауарлар; ТМККК және және міндетті медициналық сақтандыру шеңберінде, сондай-ақ орфандық және әлеуметтік мәні бар ауруларды емдеуге арналған дәрілік заттар.

2026 жылғы 1 қаңтарға дейін ҚҚС-нан босату

Өткізу орны Қазақстан Республикасы болып табылатын мынадай тауарларды, жұмыстарды, көрсетілетін қызметтерді өткізу бойынша айналымдар қосылған құн салығынан босатылады:

1) ҚР СК 395-398-баптарында көрсетілген; (Халықаралық тасымалдарға байланысты айналымдар, Жерге және тұрғын үй ғимараттарына байланысты өткізу бойынша айналымдар, Қосылған құн салығынан босатылатын қаржы операцияларын өткізу бойынша айналымдар, Мүлікті қаржы лизингіне беру)
2) акциздік таңбалар (осы Кодекстiң 172-бабына сәйкес акцизделетiн тауарларды таңбалауға арналған есепке алу-бақылау маркаларын);
3) мемлекеттік ислам арнайы қаржы компаниясы мемлекеттік мүлікті басқару жөніндегі уәкілетті органға өткізетін, мемлекеттік ислам бағалы қағаздарын шығару талаптарына сәйкес жасалған шарттар бойынша бұрын сатып алынған ғимарат, құрылыс және осындай мүлік орналасқан жер учаскелері;
4) мемлекеттік ислам арнайы қаржы компаниясының мемлекеттік ислам бағалы қағаздарын шығару талаптарына сәйкес жасалған шарттар бойынша сатып алынған ғимарат, құрылыс және осындай мүлік орналасқан жер учаскелерін мүліктік жалдау (жалға алу) шарттары бойынша уақытша иеленуге және пайдалануға беруі бойынша көрсетілетін қызметтер;
5) Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес мемлекеттік мекемеге немесе мемлекеттік кәсіпорынға өтеусіз негізде берілетін мүлік;
6) лотерея операторының лотерея қатысушысына беретін ұтыстар түріндегі мүлік;
7) төлем қарточкаларымен және электрондық ақшамен жасалатын операциялар бойынша ақпаратты жинау, өңдеу және есеп айырысуларға қатысушыларға таратып беру бойынша қызметтер көрсетуді қоса алғанда, есеп айырысуларға қатысушылар арасында ақпараттық және технологиялық өзара iс-қимылды қамтамасыз ету бойынша көрсетілетін қызметтер;
8) Еуразиялық экономикалық одақтың кедендік аумағына кедендік аумақта қайта өңдеу кедендік рәсімімен орналастырыла отырып әкелінген тауарларды қайта өңдеу және (немесе) жөндеу бойынша көрсетілетін қызметтер....;

ҚР СК 399-бабына сәйкес ҚР СК 49-бабының 10-тармағына сәйкес жанама салықтарды төлеу мерзімі өзгертілген және ҚР СК 457-бабында белгіленген талаптар орындалған тауарлардың импорты ҚҚС-нан босатылады.

2023 жылдың 1 қаңтарынан бастап ҚҚС-нан босатылған тауарлар тізімі кеңейтілді

«Салық кодексіне өзгерістер енгізу туралы» Заңға сәйкес 2023 жылы кейбір тауарларды ҚҚС және импорт кезіндегі ҚҚС төлеуден босату.

Осыған байланысты 399-баптың 1-тармағының бірінші бөлігі 19), 20) және 21) тармақшалармен толықтырылды:

• мемлекеттік емес мұражайлар әкелетін өнер туындыларының импортын ҚҚС-нан үш жылға босату. Мұндай өнер туындыларының тізбесін мемлекеттік жоспарлау жөніндегі орталық уәкілетті органмен келісім бойынша мәдениет саласындағы уәкілетті орган бекітетін болады;
• импорт тауарларының тізбесіне енгізілген пестицидтерді өндіру үшін шикізат пен материалдардың импортын ҚҚС-нан босату.

Сондай-ақ Заңмен ҚР СК 394-бабына өзгерістер енгізіледі, бап мынадай бөліктерде 51, 52, 53-тармақшалармен толықтырылды:

• Қазақстан Республикасының аумағында өндірілген тұрмыстық аспаптарды және (немесе) тұрмыстық электроника аспаптарын өткізу бойынша айналымдарды ҚҚС-нан бес жылға босату;
• бағалы металдар өндірісінің субъектілері тазартылған алтын мен күмісті зергерлік және басқа да бұйымдар өндірісінің субъектілеріне өткізген кезде айналымдарды ҚҚС-нан босату.

Тауарлардың импорты кезінде ҚҚС-нан босатуды қолдану тәртібі мен шарттарын уәкілетті орган бекітеді.

Импортталатын тауарларға ҚҚС экспортын растау тәртібі бұзылған жағдайда ЕАЭО кеден заңнамасында немесе Қазақстан Республикасының кеден заңнамасында айқындалған тәртіппен және мөлшерде импортталатын тауарларға ҚҚС төлеу үшін белгіленген мерзімнен бастап өсімпұл есептеле отырып, төленуге жатады.

Осылайша, заңда бұрын импортталған тауарларды ЕАЭО-ға мүше мемлекеттерге әкету шартымен импортқа ҚҚС төлеуді кейінге қалдыру қолданылған ҚҚС төлеушілердің белгілі бір санаты үшін импортқа ҚҚС-нан босату көзделген.

Импорты қосылған құн салығынан босатылатын тауарлардың тізбесі